Słów kilka o sybsydiarnym akcie oskarżenia

Zgodnie z art. 55 k.p.k. (uwzględniającym zmiany które weszły w życie 15.4.2016 r.):

§  1. W razie powtórnego wydania postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania w wypadku, o którym mowa w art. 330 § 2, pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu wnieść akt oskarżenia do sądu, dołączając po jednym odpisie dla każdego oskarżonego oraz dla prokuratora. Przepis art. 488 § 2 stosuje się odpowiednio. Przepisów art. 339 § 3 pkt 3a i art. 396a nie stosuje się.

§  2. Akt oskarżenia wniesiony przez pokrzywdzonego powinien być sporządzony i podpisany przez pełnomocnika, z zachowaniem warunków określonych w art. 332 i art. 333 § 1.

§  3. Inny pokrzywdzony tym samym czynem może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej przyłączyć się do postępowania.

§  4. Do sprawy wszczętej na podstawie aktu oskarżenia wniesionego przez oskarżyciela posiłkowego może w każdym czasie wstąpić prokurator, stając się oskarżycielem publicznym. Postępowanie toczy się wówczas z oskarżenia publicznego, a pokrzywdzony, który wniósł akt oskarżenia, korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego, o którym mowa w art. 54. Cofnięcie aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego jest dopuszczalne jedynie za zgodną pokrzywdzonego, który wniósł akt oskarżenia.

      

Kiedy można złożyć subsydiarny akt oskarżenia?

1) gdy zostało wydane postanowienie o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania przygotowawczego

2) pokrzywdzony wnosi zażalenie do sądu na powyższe postanowienie - należy jednak pamiętać, że wnosi się zażalenie  do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, za pośrednictwem prokuratora, który je wydał lub zatwierdził

3) sąd właściwy uchyla powyższe postanowienie (art. 330 § 1 k.p.k.).

4) prokurator nadal nie znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia (art. 330 § 2 k.p.k.)

W praktyce wygląda to tak...

...wyobraźmy sobie następującą sytuację: sąsiad dokonał kradzieży samochodu należącego do Jana K. W związku z tym Jan K. wystosował odpowiednie zawiadomienie o podejrzeniu popełnieniu przestępstwa do prokuratury. Jednakże prokurator umorzył postępowanie - załóżmy, ze względu na brak danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa. Jan K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Sąd uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Prokuratura ponownie umorzyła postępowanie. I co w takiej sytuacji Jan K. mógłby zrobić?

W pierwszej kolejności sprawdzamy, czy w obu postanowieniach wydanych przez prokuraturę mamy do czynienia z tożsamym czynem, inaczej pisząc, czy w obu przypadkach jest mowa o dokonaniu kradzieży tego samochodu. Jeżeli tak, to następnie sprawdzamy, czy prokuratura w obu przypadkach wydała postanowienie o umorzeniu postępowania, czy może pierwsze postanowienie brzmi „o odmowie wszczęcia śledztwa”. Jeżeli oba postanowienia mają takie same tytuły – Jan K. w terminie miesiąca od dnia doręczenia mu przez prokuraturę postanowienia o umorzeniu postępowania może wnieść do sądu subsydiarny akt oskarżenia (zob. m.in. wyrok SN z 9 listopada 2011 r., III KK 134/11, OSNKW 2011, nr 12, poz. 111)

W skrócie:

musimy mieć w ręku co najmniej dwa postanowienia prokuratora zatytułowane „postanowienie o umorzeniu dochodzenia/śledztwa”, albo dwa postanowienia zatytułowane „postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia/śledztwa”. Ponadto powinniśmy mieć co najmniej jedno postanowienie sądu w którym uwzględnił zażalenie i uchylił postanowienie prokuratora.

Subsydiarnego aktu oskarżenia nie możemy wnieść gdy mamy co prawda dwa postanowienia ale inaczej zatytułowane np. „postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia/śledztwa” oraz „postanowienie o umorzeniu dochodzenia/śledztwa”.

Oczywiście komplet naszych postanowień musi dotyczyć tego samego czynu.

Gdy już mamy ww. postanowienia wówczas musimy udać się do adwokata, albo radcy prawnego. Subsydiarny akt oskarżenia powinien być bowiem sporządzony i podpisany przez adwokata lub radcę prawnego, co wynika z treści art. 55 § 2 k.p.k., w zw. z art. 88 k.p.k. Należy jednocześnie jeszcze raz zaznaczyć, że akt oskarżenia powinien być zarówno sporządzony, jak i podpisany przez adwokata/radcę. Wymóg ten nie będzie spełniony wówczas, jeżeli np. przedmiotowy akt oskarżenia sporządzi pokrzywdzony samodzielnie, a zostanie on tylko podpisany przez adwokata lub radcę prawnego.

Na wizytę u wspomnianych prawników mamy tylko określony czas. Subsydiarny akt oskarżenia może być wniesiony bowiem tylko w terminie miesiąca od dnia doręczenia pokrzywdzonemu zawiadomienia o decyzji prokuratora – czyli powtórnym umorzeniu, czy też odmowie wszczęcia postępowania (o czym mowa w art. 55 § 1 k.p.k.). Jednocześnie nie można wnieść tego aktu wcześniej niż przed doręczeniem ww. decyzji (takie wniesienie będzie po prostu bezskuteczne).

Sąd, który bada wniesiony przez pokrzywdzonego akt oskarżenia, dokładnie sprawdza, czy została zachowana tożsamość czynu. Niedopuszczalnym jest wniesienie takiego aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego wówczas, gdy mamy do czynienia z oskarżeniem przeciwko innej osobie niż ta, która występowała w umorzonym postępowaniu przygotowawczym w charakterze podejrzanego (o tym szerzej można poczytać w podręczniku S. Steinborn (w:) J. Grajewski i in., Objaśnienia..., t. I, s.134)

Jak natomiast wygląd postępowanie przed sądem po wniesieniu subsydiarnego aktu oskarżenia, to już temat zasługujący na osobne opracowanie...