Już Gwiazdka!... a na blogu: „paragraf z gwiazdką: przedawnienie karalności”

Już nie długo pożegnamy „stary” rok 2016 i przywitamy „nowy” rok 2017. Upływ czasu jest w prawie okolicznością niezwykle istotną. Wspomnieć to chociażby można o instytucji przedawnienia, która występuje zarówno w prawie cywilnym, jak i prawie karnym. W tym ostatnim zresztą wyliczenie kiedy następuje przedawnienie karalności czynu jest zadaniem niełatwym, a to chociażby z uwagi na szereg zmian przepisów jakie na przestrzeni wielu lat dokonuje ustawodawca. Poniższy przykład doskonale obrazuje złożoność wspomnianej materii...

Jan W. jest podejrzany o popełnienie czynu z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. który był popełniony w okresie od 6 sierpnia 1999 r. do 11 sierpnia 2000 r.

Czyn z art. 270 § 1 k.k. od 1999 r. do dziś jest zagrożony m.in. karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

W chwili popełnienia czynu (11 sierpnia 2000 r.) obowiązywał art. 101 w brzmieniu:

Art.  101. §  1. Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

.....

3) 10 - gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata,

Do dnia dzisiejszego ww. przepis w tym zakresie nie uległ zmianie

Janowi W. przedstawiono zarzuty w dniu 7 grudnia 2000 r., wśród których był też zarzut: "VI. W nieustalonym miejscu i czasie dokonał sfałszowania faktur na zakup towarów przez to że sfałszował podpisy innej osoby, tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k."

W związku z tym należy zastosować art. 102 k.k. który w chwili postawienia zarzutów miał brzmienie:

Art.  102. Jeżeli w okresie przewidzianym w art. 101 wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.

Zatem w chwili przedstawienia zarzutów termin przedawnienia tego czynu wynosił łącznie 15 lat (tj. do dnia 11 sierpnia 2015 r.)

Z dniem 3 sierpnia 2005 r. ww. przepis uległ zmianie i zyskał brzmienie:

Art.  102. Jeżeli w okresie przewidzianym w art. 101 wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa określonego w § 1 pkt 1-3 ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach - z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.

Zgodnie zaś z przepisami intertemporalnymi wprowadzającymi tą zmianę: Art. 2. Do czynów popełnionych przed wejściem w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy Kodeksu karnego o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.

W przedmiotowej sprawie w 2005 r. nie upłynął termin przedawnienia, a zatem uległ on wydłużeniu o kolejne 5 lat - zatem przedawnienie z art. 101 k.k. (10 lat) + przedawnienie z art. 102 k.k. (10 lat) = 20 lat liczone od 11 sierpnia 2000 r., czyli przedawnienie nastąpiłoby z końcem dnia 11 sierpnia 2020 r.

Żeby jednak dodatkowo skomplikować analizowaną sprawę należy zauważyć, że z dniem 1 lipca 2015 r. wspomniany już przepis k.k. uległ kolejnej zmianie:

Art. 102. Jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101, wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa przedawnia się z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.

zatem termin przedawnienia znów wynosiłby w sumie 15 lat (tj. upływałby z dniem 11 sierpnia 2015 r.)

Następnie 2 marca 2016 r. weszła w życie kolejna zmiana art. 102 k.k. nadająca mu brzmienie:

Art. 102. Jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101, wszczęto postępowanie, karalność przestępstw określonych w art. 101 § 1 ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach - z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.

Zgodnie zaś z przepisami intertemporalnymi do tej zmiany: Art. 2. Do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.

W przedmiotowej sprawie termin przedawnienia zatem już upłynął. Miało to miejsce w dniu 11 sierpnia 2015 r. W związku z tym, w tym przypadku nie znajdzie zastosowania ww. przepis wydłużający termin przedawnienia.

Powyższy przykład pokazuje jak złożoną i praktycznie skomplikowaną jest tematyka przedawnienia w prawie karnym.

W nowym roku życzę Wam zatem jak najmniej takich, czy też innych prawniczych problemów ;)

Anna Brzozowska

(współautor wpisu: Paweł Brzozowski)